Skip to content

Teoria degli integrali tripli e cambio variabili

Sia Q=[a1,b1]×[a2,b2]×[a3,b3]R3Q = [a_1, b_1] \times [a_2, b_2] \times [a_3, b_3] \subset \R^3 un parallelepipedo.

Per ciascun lato prendiamo una suddivisione:

  • D1={a1=x0<<xi<<xn1=b1}D_1 = \Set{a_1 = x_0 < \ldots < x_i < \ldots < x_{n_1} = b_1 }
  • D2={a2=y0<<yi<<yn2=b2}D_2 = \Set{a_2 = y_0 < \ldots < y_i < \ldots < y_{n_2} = b_2 }
  • D3={a3=z0<<zi<<zn3=b3}D_3 = \Set{a_3 = z_0 < \ldots < z_i < \ldots < z_{n_3} = b_3 }

Si chiama suddivisione del parallelepipedo QQ una suddivisione D=D1×D2×D3D = D_1 \times D_2 \times D_3. Quindi QQ risulta diviso in n1 n2 n3n_1\ n_2\ n_3 parallelepipedi.

Qijk3|Q_{ijk}|_3 indica il volume del sotto-parallelepipedo QijkQ_{ijk}.

Suddivisione di un volume in \R^3

Definiamo:

  • S(f,D)=i,j,kMijk Qijk3S(f,D) = \sum_{i, j, k} M_{ijk}\ |Q_{ijk}|_3 è la somma superiore di ff su QQ.
  • s(f,D)=i,j,kmijk Qijk3s(f,D) = \sum_{i, j, k} m_{ijk}\ |Q_{ijk}|_3 è la somma inferiore di ff su QQ.

Si dice che ff è integrabile secondo Riemann su QQ e si scrive fR(Q)f \in R(Q) se:

L=supDs(f,D)=infDS(f,D)L = \sup_D s(f,D) = \inf_D S(f,D)

Il valore LL prende il nome di integrale triplo di ff su QQ e si denota con:

Qf(x,y,z) dx dy dz\iiint_Q f(x, y, z)\ dx\ dy\ dz

Si applica la stessa definizione usata per gli integrali doppi. Si consideri un parallelepipedo QQ che racchiude l’insieme e una funzione f~\tilde{f} che vale come ff all’interno dell’insieme e 00 fuori.

Come per R2\R^2, AR3A \subseteq \R^3 è misurabile se:

  • A\partial A è misurabile;
  • A3=0|\partial A|_3 = 0

Siano A,AR3A, A' \in \R^3 insiemi aperti, limitati e misurabili. Sia ψ:AA\psi: A' \to A un cambiamento di variabili e sia fC0(A)f \in C^0(A) e limitata. Allora:

Af(x,y,z) dx dy dz=Af(ψ(u,v,w)) det(Dψ(u,v,w)) du dv dw\iiint_A f(x, y, z)\ dx\ dy\ dz = \iiint_{A'} f(\psi(u, v, w))\ |det(D_\psi(u, v, w))|\ du\ dv\ dw